“Bastille Fransa için, Londra Kulesi İngiltere için neyse, Yedikule de Türkler için odur” Edmondo de Amicis, 

Yedikule İstanbulun çevreleyen surların en önemli iki zindanından ilkidir. Adına türküler yakılan, şarkılar söylenen ve filmler çekilen zindan günümüzde İstanbulun en büyük açık hava müzesidir.  71 sur kapısının en önemli kapılarından Altın kapı ve etrafına eklenen kuleler ve zindanlar bugünde tarihi yolculuklarına devam ediyor. 

Kalenin bir parçası haline gelen Altın Kapı ( Porta Aurea )  Bizans İmparatoru I. Theodosius tarafında eski şehir surlarından uzakta bir zafer takı olarak inşa edilir. Zafer kazanan imparatorların, mahiyetinde bulunan kişilerin ve misafirlerinin giriş yaptığı bir kapıdır. II. Theodosius ikinci kent surlarını inşa ederken 4 gözetim kulesini Altın kapıyla birleştirerek surların bir parçası haline geliyor.

800 yıldan fazla bir sürede birçok zafer sahibine ve mahiyetindekilere kapılarını aralamış, şenlikleri görkemiyle taçlandırmıştır. 1204’ te 4. Haçlı seferinde Latinlerin işgali sırasında birçok yapı gibi Porta Aureanın altın kaplamaları, kemerleri, kuşakları ve zafer takının altın heykelleri yağmalanarak İtalyaya götürülmüştür.

OSMANLI DÖNEMİ

İstanbulun fethinden sonra 3 kule daha eklenerek yedi kuleli bir hisar halini getirildi. Bu aynı zamanda Osmanlının İstanbulda erken dönemde yaptığı üçüncü büyük anıtsal askeri yapı olarak da kayıtlarda yerini aldı. Fatih Sultan Mehmet zamanından Sultan 3. Murat zamanına kadar genel bir bölümü imparatorluk hazinesinin muhafazası için kullanılmıştır.Sultan 3. Murat zamanında tamamen zindana dönüştürülür ve 1830 lara kadar zindan olarak kullanılır. Bir dönem Arslanhane ve Kız sanat mektebi olarak kullanılan yapı 1895 yılında müzeye dönüştürülür.

YEDİKULE HİSAR MÜZESİ

Müze kapısından girdikten hemen sonra karşımda Altın kapıyı ( Porta Aurea ) görüyorum. Kapıya doğru yürüyor ve panoramik bir dönüş yapıp etrafa bakıyorum. Beşgen mimarili yapılı olduğunu fark edince Amerikadaki pentagon binasına hatırladım. İkisinin de savunma amaçlı inşa edilmiş olmasının tarihin güzel bir tesadüfü yada örneklemesi olduğunu düşündüm. 

Sonra önümdeki Fatih mescidinden kalan minareyi ve diğer kalıntılarına bakıyorum. Neredeyse hisarın ortasında yer alıyor. Hemen yanında da 1600 yıldır oldukları yerde sıra sıra dizilip altın kapıya uzanan mese yolunun kalıntılarını görüyorum.

Nice zaferleri sırtlanmış mesenin geride kalan bu kısa yolunu yürüyerek altın kapıya varıyorum. İçi tonozlarla doldurulan kapının kemerindeki mermere iliştirilen ve yağma esnasında sökülen kapı kuşakların izlerini hala görebiliyorum. İki küçük altın kapı mazgallarından bakarken mese yolunun via egnetia yoluyla buluşmasını ve Romaya kadar uzanan 1120 km ilk yolu hayal ediyorum. Bizans İmparatorluğu’na misafir olarak gelen kralları ve yabancı sarayların mensuplarını ihtişamlı bir şekilde karşılandığı Altın kapının bakıyorum. Kimler geldi kimler geçti hayatımdan şarkısının dinlenmesi gereken yerlerden birinin burası olması gerektiğini düşündüm. Bunu fazlasıyla hak eden bir yer…

Altın kapının hemen solunda yedi düvelden beter, kanlı kuyunun olduğu zından kapısını görüyorum. Bizans zamanında inşa edilen mermer kulenin diğer adıda genç Osman kulesidir. Kapıdan içeri giriyorum. Bir an girişi olup çıkışı olmayan bir kapıdan girdiğini fark etmek ne ürkütücü. Nemli, isli ve çizili duvarlar boyunca yürürken sinen çığlıklıkları pencerelerden öteye geçmeyen yalnızlıkları yaşandığı bir yerdeyim. 

Kanlı kuyunun ve hücrelerin olduğu bölümdeyim.  Kuyu bir insan bedeninin sığabileceği genişlikte dar ve uzun. Yılan ve çıyanların doldurup mahkumların işkence gördüğü yerdi burası. Kuyunun marmara denizine kadar nasıl uzandığı hayal etmeyi bir kenara bırakıyor ve etrafıma bakıyorum. Sayısız işkence ve ölümlerin gerçekleştiği ölüm kuyusundan bakışlarımı çekip tahta iskeleden inşa edilmiş hücrelere bakıyorum. Hücreler genişiliği ortalama bir insan boyunda ve genişliğinde. Karanlıkta çok belli olmasada duvarda mahkumların kendi zamanlarından bıraktığı bazı işaretler var. Adları, mensup olduğu gruplar yada sadece kendilerinin ne alama geldiğini düşündüğüm işaretler olduğunu düşündüm.

Bir insanın tüm sıcaklığını kesip gerim gerim duygularla ören bu yeri geride bırakıp, 2 kat yukarıya çıkıyorum. Sultan Genç Osmanı, Girit Fatihi Deli Hüseyin Paşayı, Sarayın baş mimarı Kasım Ağayı, Halıcızade Mehmet Paşa ve diğer sayısızca mahkumu burada hayal ediyorum. İnsan tatsız olayların gerçekleştiği mekanlara gelince tarihin soğuk ve derin sessizliği, acımasızlığıyla karşı karşıya geliyor. 

Kara kara duvarları, alçak kemerleri geçiyor ve dar merdivenlerden inerek dışarıya çıkıyorum. Avluda biraz gezinip restorasyon öncesi ve sonrası kısımlara bakınıyorum. Sonra zindan kulesini ziyaret ediyorum. Burası genellikle yabancı mahkumların tutulduğu zindan olarak kullanılmıştır. Duvardaki yabancı yazıların çokluğundan dolayı buraya kitabeler kulesi de denir.  Venedik asilzadesi Stephanus Alberti, Fransız Konsolosu Jean de la Haye, Rus elçileri Kont Tolstoy ve Aleksi burada eceliyle ölen nadir tutuklulardan Eflak Prensi Constantin Brancoveanu, Yedikule zindanlarının son tutuklusu Fransız elçisi Ruffini ( 1798’de ) burada tutulmuş olmalı.

Senelerce sürecek olan restorasyon 2020 temmuz ayından itibaren devam ediyor. Şu anda sadece 2 kule ziyarete açık ve bu iki kulenin ziyaret Fatih belediyesinin hisarda görevlendirdiği rehber tarafında yapılıyor. Restorasyondan sonra çok önemli  ziyaret rotalarından biri olacağına inanıyorum. Yakınında şehir surlarının savunmada geçilmez olmasına katkıda bulunmuş şu anda toprak dolu bahçe hendeklerini, zamana direnen kapılarını, Mimar sinanın camilerinden Hadım İbrahim Paşa Camisi, Balıklı Rum Kilisesi ve daha birçok tarihi-kültürel değeri ziyaret edebileceğiniz bir bölge. 

243 yıldır damaklara dokunan Tat

Türkiyenin asırlık işletmeleri/markaları arasında ilk sırada tarihi, birçok ülkeden daha eski olan Hacı Bekir Lokumları yer alır. Kastamonu’nun Araç ilçesinden 1777’te İstanbul’a gelen Bekir efendi Bahçekapı Semti’nde küçük bir şekerci dükkanı açar. Lokum, akide vb. şekerlemeleri bizzat imal edip satmaya başlar. 1817-1820 yılları arasında hac görevini yerine getirmesiyle marka Hacı Bekir olarak anılmaya başlar. Yıllar geçtikçe yerli ve yabancı her damakta tarihi izler bırakan şekerlemeler bugün beş kıtanın damaklarında dolaşan bir lezzet haline gelmiştir.

https://www.hacibekir.com/Kurumsal/4257/haci-bekir 

2- Ziraat Bankası (1863 – Mithat Paşa)

Osmanlı imparatorluğundan günümüze ulaşan ilk bankadır. 1863 yılında Mithat Paşa tarafından kurulur. Ziraat Bankası’nın internet sitesinde bankanın kuruluşuyla ilgili şu bilgiler yer almaktadır.

Ezilen çiftçilerin dertlerine çare bulunabilmesi için devletin zirai kredi işine el atması düşüncesiyle hayat bulmuştur.

O dönemde Osmanlı İmparatorluğu’na bağlı Yugoslavya’nın Niş kentinde valilik görevini icra eden Mithat Paşa, çeşitli alanlarda da başarılı çalışmalar yürütmüştür. Devlet adamı bilinciyle yürüttüğü çalışmalarda birçok sorunla karşılaşan paşa en çokta çiftçilerin içinde bulundukları zor koşullara kalıcı çözümler üretmek için uğraşır. Yaptığı araştırmalarla, bu alanda teşkilatlanmanın zorunlu olduğu ve çiftçilerin tefecilerin elinden kurtarılması için devlet yardımının gerektiği ancak bu yardımın halk hareketiyle desteklenmesinin önem taşıdığı sonucuna varmıştır. Böylece 1863 yılında çiftçilerin oluşturduğu kaynakla, Mithat Paşa öncülüğünde devlet eliyle ve devlet himayesinde kurulan ve adına “Memleket Sandıkları” denilen organizasyon; ( karşılıklı yardımlaşma esasına dayanan imece geleneği ) milli bankacılığın ilk örneği olarak tarihe geçmiş ve bu girişim bugünkü Ziraat Bankası’nın temelini oluşturmuştur.”

https://www.ziraatbank.com.tr/tr 

3- İskender (1860 – Mehmetoğlu İskender Efendi)

Dünyanın dört bir tarafına yayılarak damakları farklı bir lezzetle buluşturan döner kebabın ortaya çıkış hikayesi Mehmet oğlu İskender efendinin girişimcilik çabasıyla ortaya çıkar. Bursa’nın Kayhan semtinde yaşayan aile dönemin geleneği olan lokantalarında kuzu çevirirler.  Kuzular bir bütün olarak ve yere paralel biçimde odun ateşi üzerinde pişirilmektedir. Bu şekliyle kuzunun lezzetli parçaları herkese eşit dağılmadığını fark eden İskender efendi bu durum üzerinde düşünüp çözüm aramaya başlar. Aile geleneğinden gelen et pişirme ustalığı deneyimi ve yenilik yaklaşımıyla bir lezzet harmanı ve pişirme yöntemi ortaya çıkarır. 

Teknik anlamda bazı değişiklikler olsada günümüzde hala bu yöntem kullanılmaktadır. İskender efendi bulduğu yenilik anlayışıyla önce kuzu etini sinir ve kemiklerinden ayırır, dikey bir çubuğa kat kat yerleştirir ve dik olarak tasarladığı mangalın önünde döndürerek mangal kömüründe bu harmanı pişirir. Herkesin kuzunun en lezzetli parçalarını keyifle yediği, lezzet kültürümüzün önemli mihenk taşlarından döner kebap bu yenilik girişimiyle hayat bulur.  Yüzyılların yükselen lezzet hikayesi 1867’lerden günümüze kadar gelmektedir. Kuşaktan kuşağa aktarılan lezzet tarifinin diğer sırları ise  kebabından tatlısına, üzüm şırasından tereyağına her ürünü kendine özgü ve özel olarak üretmesidir.

http://www.iskender.com.tr 

4- Hafız Mustafa (1864 – İsmail Hakkızade)

İsmail Hakkı Bey 1860ların başında İstanbula taşınır. Asıl mesleği sarraflık olan Hakkızade kendini dönemin gıda ticaret merkezi olan Eminönünde bulur. 1864’te Bahçekapı Hamidiye caddesinde bir dükkan edinir ve akide şekeri yapmaya başlar. Ailece çalıştıkları şekercilik mesleğinde her yıl çeşidini artıran ve alışkanlık yapan tatlı çeşitleri yapar. Yılların biriktirdiği deneyim ve yenilik anlayışının getirdiği yaklaşımla hamur işlerinde de ilklere öncülük yaparak İstanbulluları poğaçayla tanıştırdılar. Babasından sonra börekler konusunda da  uzmanlaşan Mustafa yurt içinde ve yurt dışında önemli ticari bir marka haline gelir. Hafız unvanı da babasına yardım ettiği dönemlerde Arpacılar camiinde müezzinlik yapmasından gelir.

Hafız Mustafa müessesesi 1926’dan 1938’e kadar Paris, Brüksel, Liege gibi farklı şehir ve ülkelerdeki uluslararası fuarlardan on bir kez ödül aldı. Kendisinden sonra işleri yürütme sorumluğu alan oğlu Cemil bey daha evrensel bir tat yaratma çabasıyla ‘’ Çikolat Cemili’’ lezzetleri arasına katar. Asırlara yoldaş olan aile markası 1993 ve 2007 yılında el değiştirir. Asrı aşan bu birikim, ürün çeşitliliği, üretme biçimi, marka anlayışı yeni sahipleriyle devam ediyor.

https://www.hafizmustafa.com

5- Vefa Bozacısı

(1870 – Hacı Sadık)

Uygarlığın en eski içeceklerinden bozanın geçmişi 9 bin yıl öncesine kadar gider. Tarihin milli içeceği olarak bilinen boza sınırlı sayıda marka ile anılır. Bunların en önemlilerinden biride yüzyılı aşkın süredir gelen Vefa Bozacısıdır. Adını bulunduğu semtten almış olsada şöhreti semti aşarak her şehre ve birçok ülkeye ulaşmıştır.

Hikaye 1870 yılında Prizenli sadık ağanın İstanbula yerleşmesi ile başlıyor. O dönemde İstanbulda sulu ve ekşili boza yapımı çok yaygındır. Sadık ağa kullandığı mermer küpler ve farklı fermantasyon yöntemleriyle bu lezzetin kıvamını biraz koyulaştırıp ekşiliğinide azaltır. Dönemin saraylı, aristokrat ve bürokratların oturduğu Vefa semtine yerleşen Hacı Sadık ağa 1876 yılında  bozacılığı hem bir meslek hemde bir marka haline getirir.

http://www.vefa.com.tr

6- Karaköy Güllüoğlu (1871 – Hacı Mehmet Güllü)

Güllüoğlu baklavasının hikayesi deve sırtında hicaza yolculuk yapılan dönemlere kadar gider. Hacı Mehmed Güllü, 1871 yılında eşi Güllü hanımla Hicaz’a gider.

Osmanlı döneminde Sufera alayı ile İstanbulda başlayan bu yolculuk çeşitli şehirlerde duraklayarak, konaklayarak ve diğer hacı adaylarının katılımıyla yapılırdı.

 Yolculuk sırasında Mehmet Çelebi Şam ve Halepte baklavacılarla tanışır. Bu lezzetin ilerde dünyanın en iyi lezzetleri arasında olacağına inancıyla  dönüş yolunda bu lezzeti yanlarında getirirler. Sonrasında bu meslekte ilerlemek için Suriyeye gider. Aylarca çalışarak baklavanın incelikleri öğrenir ve Gaziantepe dönerek baklava tezgahı kurar.

Kuşak boyu devam eden baklavacılık mesleği yeni anlayışlar ve lezzetlerle kendini hep ileri taşıyarak günümüze kadar geldi. Bugün beşinci kuşak bireyleri tarafından yönetilen ‘’Baklavacı Güllüoğlu ‘’ işletmeleri, başta Gaziantep’te olmak üzere, İstanbul, Ankara, Bursa, Antalya ve dünyanın birçok şehrinde bu eşsiz lezzeti ‘’Antep Güllüoğlu Baklavası’’ olarak damak zevkine düşkün tüketicilerine sunmaya devam etmektedir.

https://www.gulluoglushop.com

7- Kuru Kahveci Mehmet Efendi (1871 – Mehmet Efendi)

Kahvenin anavatanı Etiyopya’nın Kaffa bölgesidir. Bölge ormanlarında yetişen Arabika kahve ağaçlarının çekirdekleri işlenen ilk kahveler olarak bilinir. Fırınlama yöntemiyle elde edilen kahve Osmanlı döneminde Yemen üzerinden Türkiye getirilir. Kaynaklarda Yemen valisi Özdemir Paşanın 1534 yılında İstanbula getirildiği yazılır. 

Kahve markası olarak asırlardır insanların hafızasında ve gönlünde yer edinen Mehmet efendi 1871 yılının başında işi babasından devralır. Çiğ kahveyi özenle kavurup dibekte öğütme işlemiyle kahveye yenilik kazandırır. Bu hazırlama aşaması müşterilerine büyük bir kolaylık sağlar ve bir süre sonra marka Kurukahveci Mehmet efendi şeklinde anılmaya başlanır. 1871 yılından günümüze ulaşan kalitesini modern teknolojileri koruyarak sürdürmektedir. Bugün Avrupa, Asya, ve Avusturalya kıtlarında 50 ülkeye Kurukahve lezzetini ihraç etmektedir.

https://www.mehmetefendi.com/hakkimizda/tarihce/uc-ve-dorduncu-kusak 

8-Sabuncakis (1874 – İstiraki Sabuncakis)

Aile meslek geleneğini devam ettiren Evi Sabuncakis “Dedelerim ve babam Türkiye’de çiçekçilik konusunda okul olmuş, birçok çiçekçi onların yanında yetişmiş”

Osmanlı döneminden günümüze kadar çiçekçilik sanatını tarihimizin saksısına eken ilk canlı çiçek markasıdır. Giritli Sabuncaki ailesinin 17 yaşındaki oğlu girişimci Istavros Sabuncakis tarafından ilk canlı çiçekci dükkanı 1874’te Perada açıldı. İstanbul’un sosyal hayatına renk ve duygular katarak itibar ve ün kazandı. Osmanlı saraylarının davet, kabul ve özel günlerinin çiçek süslemelerini yapar ve artan taleplere cevap vermek için  şubeleşmeye başlar. Bugün biri Ankara’da, diğerleri İstanbul’un farklı semtlerinde Sabuncakis adında 12 çiçekçi dükkanı var. Bunlardan sadece İstanbul Şişli ve Ankara’dakiler Sabuncakis ailesine ait. Geri kalanlar, İstirati Sabuncakis’in yanında çalışmış kişilerce işletiliyor. 1988’de Antalya’da kurduğu Ritmo AŞ serada bitki üretimi yaparak marka değerini ve sürdürebilirliğini koruyup yaşatmaya devam ediyor.

https://www.sabuncakis1874.com.tr

9- Erden Gıda Sanayi (1878 – Mahir ve Kamil Kardeşler)

Eskişehir’de faaliyet gösteren ve diabetik ürünlerde Türkiye pazarında etkin bir konuma gelen Erden Şekerleme’nin geçmişi bir asır öncesine dayanıyor. Şirketin kuruluşu 1878 yılındaki Rus – Osmanlı Savaşı’na kadar gider. Savaş sonrası Bulgaristan’dan göç ederek, Eskişehir’e gelen Erden Ailesi, orada yaptıkları şeker işini Eskişehir’de de sürdürür. Şekercizade Mahir ve Kamil kardeşler ismiyle şekerleme ve lokum işinde isim yaparlar. Şekercizade Kamil Efendi, şeker imalatını sürdürürken, kentin iş dünyasında etkin bir isim olarak yerini alıyor. Erden Şekerleme’nin doğuşunda başrolü oynayan Kamil Erden’den yönetimi alan oğulları,Türkiye’de şekerleme sektörünün ilk fabrikalarından birini kuruyor. Erden Şekerleme ağırlıklı olarak şekerleme, çikolata, reçel, draje, lokum, diet ve diabetik ürünler üretimini gerçekleştiriyor.

10- Komili (1878 – Komili Hasan)

Binlerce yıldır Akdeniz havzasına hayat veren zeytin ağaçları, Ege coğrafyası içinde vazgeçilmez bir sağlık ve yaşam kaynağıdır. Geçimini bu ölümsüz ağacın nimetlerinden sağlayanlar arasında Egenin cennet adası Midilli halkıda bulunuyordu. Ada sakinlerinden Komi köyünden Hasan efendinin hikayesi günümüze gönderilmiş bir mektubun satırları gibi adeta. 1878 yılında Midilli’de kurduğu Dizdarzade Komili Hasan ve oğullarının şirketi Türkiye’nin öncü zeytinyağı markası olmuştur. Balkan savaşları ve 1.Dünya Savaşı’nın getirdiği zor şartlar sonrasında zorunlu mübadelerle hayatları değişen birçok müslüman aile gibi Hasan Efendi ve aileside Midilli’den göç ederek Ayvalık’a yerleşir. Yıllarca emek verip geliştirmeye çalıştıkları aile şirketini kaldıkları yerden devam ettirmeye çalıştılar. Öncü bir marka anlayışının gerekliliğini yerine getirmek için her dönemde pazara inovatif ürünlerle hep destek oldular. 1973’te Türkiye’nin ilk fiziki rafinasyon tesisini kurarak yeni bir dönemi başlatan Komili 1995 ve 2008 de yeni sahipleriyle tanışıp yoluna devam ediyor.

https://www.komilizeytinyagi.com.tr

http://www.yuzyillikhikayeler.com/tarihe-dokun/komili

 Mezopotamya ve Mısır inançlarında ölümsüzlüğü sembolize eder.

Hristiyanlık öncesi Roma döneminde de çok kullanılmıştır. Özellikle gladyatör müsabakalarında ve olimpiyatlarda kazananın zaferini tescil eden bir simgeydi. 2. Ayasofya kilisesisin giriş kısmının üst alınlığında yer alan kabartmalara baktığımızda kuzuların palmiye ağacına doğru yürüdüğünü görüyoruz. Zafere doğru yürüyenler tanrının, İsanın sözlerini taşıyanlardır. Her gittiği yere bu inançla giden zaferi bununla kazanacaktır. İlahi ışığı onunla görecektir anlamları taşır.

“Dünyanın günahını ortadan kaldıran tanrı kuzusu” İsa göğe yükseldikten sonra, havariler yeni inancın zaferini Kudüsün dışına taşıdılar Anadolu üzerinden dünyanın ulaşabildikleri her yere gittiler. Kurtuluşu, zaferi anlattılar. Bu misyonerlik anlayışı hale devam ediyor. İsa ve havarilerinin Kudüse girdiklerinde onlara secde eden palmiyeler (zafer) bugünde kutsal sözün ve hikmetin her yere ulaştığı ifade eder. Kutsal bilgelik anlamına gelen Ayasofyanın küçük nişanesi olan bu kabartmaları yakından inceleyebileceğiniz gezilerde buluşmak dileğiyle.